Lo collèga que bailaja Aquò d’Aquí m’a telefonat esto matin per me demandar ce que pensavi dau 2 de decembre…
Vaquí ce que li diguèri.
A la fin de l’an 1848, un aventurier politic, Louis Napoléon Bonaparte, es estat elegit president de la Republica, amb lo prestigi de son nom e l’adesion de l’immense monde rurau, que portava seis esperanças de dignitat e de progrès.
Mais dins lei fachs, le President bailejava la Republica dau partit de l’Ordre, valent a dire la republica conservatriça, la republica dei Gròs.
Pauc a cha pauc, una grand part deis electors an dubert leis uelhs e an començat de votar per lei democratas socialiste, lei roges, que son programa èra la fin de l’usura sus lei paisans e lei mestieraus, l’instructien generala a gratis e la democracia vertadiera.
Lei roges esperavan leis eleccions de 1852, que se pensavan de ganhar. Le President voliá pas de 1852, qu’aviá pas lo drech de se representar. Faguèt son còp d’Estat lo 2 de decembre de 1851 per demorar en plaça.
Es pas totei lei regiens roges qu’an coneissut l’insureccien contra lo còp d’Estat, es lei regiens monte s’ère desenvelopat un malhum de societats secretas roges, alencòp fogaus de propaganda e organisacions de combat, se la drecha o lo president arrestavan lo processus democratica que menava eis eleciens de 52.
Ansin s’enausseron en massa lei republicans roges dei Bassei Aups, de Var, de la part orientala de la Vauclusa, e d’un tròç nord-est de Bocas dau Ròse.
Insisti : lo provençau èra la lenga normal d’aquelei gens, siguèt la lenga normala de la propaganda orala dei roges (l’escrich èra lo domeni dau francés). Le menaire de la colona deis insurgents varés, un jornaliste franciòt, diguèt mai tard : « je ne pouvais vraiment commander ces hommes, car je ne parlais pas leur langue ».
Pròva bèla que si pòt aparar la Republica dins la lenga dau terraire. E de segur, se totei lei Francés que parlavan que lo francés avián fach coma leis insurgents gavòts, qu’arrestèron ai Mees l’armada dau còp d’Estat, Louis Napoléon seriá anat en preson, e non pas sus lo tròne. Avis eis enemics dei lengas dichas regionalas...

cf. mon article de 1999 :
René Merle "Decembre de 1851, un pòple drech."