titre_4669701

Aquò d’Aquí, 2011

Billet 1
Identitats ?

L’identitat nacionala, l’an fòrça tractada oficialament aquest an, meme se, paureta, lo cambiament ministeriau l’a un pauc escafada ! Sensa parlar de grops identitaris que vesem ponchejar, (que sa tòca es l’identitat cromosomica barrada ?).
Bòn, tot aquò vira pas a l’umanisme. Mai es pas una rason per evacuar la question de l’identitat. E podem que se la pausar en Provença. Mai que mai.
De lònga, son estadas diversas, e multiplas, leis identitats.
I a d’identitats que causissèm pas : lo sèxe (parli pas de l’orientacion sexuala), l’ereditat genetica (qu’interessa tant la medecina), l’enrasigament familiau (es malaisat de cambiar de paire, ò de maire, encara que se pòt veire), la nacionalitat oficiala recebuda a la naissença, e patin cofin...
I a d’autreis identitats qu’acompanhan la formacion e l’amadurament de cadun, coma lei causidas religiosas, politicas, sexualas, artisticas, esportivas, coma d’acceptar ò refusar son enrasigament sociau, etc etc.
Tot aquò fa qu’es ben complicat de se definir dins UNA identitat : ansin, metèm, quauqu’un pòt estre amator de jazz, emai de musica dicha tradicionala, amorós de son endrech e barrutlaire per lo monde, legeire d’Apollinaire e mai de Frederic Mistrau, agnostica de matin e cresent de vèspre, ultrà senestra dins la convèrsa e elector socialista davant l’urna, e perqué pas bricolaire, filatelista, esperantista, e que te sabi ieu…
Mai la question que me pivèla, e que bènsai lei legeire d’Aquò d’Aquí an ja clarificada, es :
- Monte ne’en siáu ambé mon identitat provençala ?
« Vaste question », coma auriá dich lo Generau. Ne’en parlarem lo còp venènt. E que l’espèra vos empecha pas de dormir.

Renat Merle

Billet 2
Identitat provençale ?

Donc, demandavi l’autre còp, onte ne’n siáu, onte ne’n siam ambé nòstra identitat provençala ?
Ata, me dirètz, siás a esclatar la pòrta duberta : siam d’aicí, adonc siam provençaus.
Pas tant evident qu’aquò.
D’abòrd conoissètz totei, coma ieu, un fube  de gents que vivon aicí, eliòtròpes o « de soca », e que se garçon de la provençalitat coma de sa promiera camiá. Siá que se vòlon solament de son endrech : « Fier d’être Marseillais », siá que se vòlon enfants de la mondialisacion, enemics d’un embarrament « ringard »…
O alora, coma o disiá un sociòlòg dins lo film dau collèga Philibert, « Le complexe du santon », me parlètz pus de provençalitat, siam dins una mescladissa tala de populacion qu’es pus possible de li pensar. Mai parlatz-me de çò que pòt faire vendre la region : lei produccions requistas, lei païsatges, la lavanda e lei cigalas…
Empacha pas mens que, sensa se rompre la testa, i a tot plen de gents que se sabon provençaus, estènt tot simplament que son d’aicí.
Mai, me dirètz encara, de que vòu dire « aicí » ? Se prenèm la dimension regionala, lo drapèu barròc de P.A.C.A o mòstra ben, un de Niça ò de Gap se sentirà pas provençau. E pasmens un estatjant dau Gard rodanec te dirà : « siáu provençau ».
De segur. Mai, dins la grand part de nòstra region, lo sovenir demòra, meme ren qu’en filigrana, d’una Provença istorica, d’una entitat creada per de sègles e de sègles de vida en comun, mar e montanha, « nauta » e « baissa ». E meme se sabon plus gaire que siguèt un Estat son païs, en riba d’Emperi e non de Reiaume, aquelei que se senton provençaus s’enrasigon tot naturalement dins un encastre geografic e istoric.  Ambé de simbòls. La lenga, d’en promier, meme s’es pus gaire veïculària. La lenga, ambé tot son pes afectiu, ambe tota son especificitat. Lo, o lei drapèus, segon lei causidas. De cançons, que despassan la dimension associativa. Ansin de « Coupo santo »…
Mai me mesfisi d’aquelei que se creson de parlar au nom d’un Pòple, e que te dison : « Lei Provençaus vòlon aquò, lei Provençaus vòlon pas aquò… ». Coma se lo sentit d’identitat podiá produrre d’un còp sentit d’unanimitat. En cò dei Provençaus, i a tant d’opinions, tant de vejaires, tant de gosts diferents que seriá irresponsable, e dangeirós, de parlar d’una unanimitat provençala. E se la Copa nos es venguda deu Catalans, oblidèm pas que la Renaissença catalana, unanima contra lo poder de Madrid, s’es facha dins una societat catalana clarament infrà-conflictuala, socialament, politicament, religiosament… E naustres tamben siam pas totei d’amics, siam pas totei de fraires…
Vos ne’n disi pas mai sus la provençalitat. Estènt, o sabi ben, que siáu en trin de predicar de convencuts. Mai lo còp venènt, i aurà bessai un pauc mai d’embrolh, que se pausarèm la question : « onte ne’n siáu, onte ne’n siam ambé l’identitat occitana ? »

Renat Merle

 

Billet 3
Identitat occitana ?

Lo mes passat, que parlavi d’identitat provençala, vos diguèri : « lo còp que vèn, parlarèm d’identitat occitana ». E li siam.
Aquò’s de figas d’un autre panier ! Vaquí un adjectiu, « occitan », qu’en Provença, despuei d’annadas e d’annadas, a fach camin entre ignorància e descubèrta, curiositat ò indiferéncia, estrambòrd ò ostilitat…
M’agantarai pas aicí a la leca de la polemica, qu’aquò me sembla esteril. Quora rescòntri de defensors ò d’enemics dau mòt, li demandi solament : « Mai que fas, mai qu’as fach per ta lenga ? ». Siam mai jutjats sus l’òbra que sus nòstreis proclamacions...
Per quant a ieu, sensa problèma, me senti au còp provençau e occitan. Provençau, va diguèri perqué, que siáu enrasigat dins una entitat geografica, istorica, lingüistica e culturala, Provènça. Mai occitan ?
D’en premier per çò que recebèri dei mèstres d’antan la vision d’una lenga, que, de mon parlar provençau, s’alarga a la lenga d’òc tota : Honnorat, Dictionnaire provençal français ou dictionnaire de la langue d’oc ancienne et moderne ; Mistral, Lou Trésor dóu Felibrige ou Dictionnaire provençal – français embrassant les divers dialectes de la langue d’oc moderne… E sabèm que lo Felibrige s’organizèt sus l’espandi dei grands dialectes d’aquesta lenga [1], que Mistral apelava, dins sa dicha famosa ai Felibres de 1877, « la lengo maire dóu Miejour »…
Dau temps que dins « lou Miejour », tot lo monde, ò gaireben, parlava la lenga d’oc, l’escòla, la pressa, e, coma se ditz, « l’idéologie dominante », an jamais après a n’aqueu monde d’aquí qu’una lenga qu’es pas jamai estada unificada, es pasmens una lenga… Sei locutors èran près entre un sentiment de diferéncia absoluda (lo « patois » que cambia de vilatge a vilatge), e l’empirisme de la compreneson (servici militari, migracions de tabalh, etc), ambé, de lònga, lo plaser de reconóisser lei diferéncias, e mai lei pichonetas…
Podèm donc mesurar lo coratge e l’audàcia d’un Honnorat e d’un Mistral quora disián: « aguètz pas crenta de parlar vòstre « patois » : es una dei flors d’una vielha e nòbla lenga. I a pas un autre endrech onte se parla la lenga vertadiera. Le lenga es l’ensems de sei parlars, de Limòtges a Pau, de Bordèu à Niça… ».
De me retrobar dins aquesta lenga, me senti au còp provençau, e mai que provençau. 
Ata, me diretz se siatz un pauc mesfisants (d’un caire ò de l’autre !), perque dire pas tot d’una : « me senti occitan » ?
Ne’n parlarèm lo còp venènt.

Renat Merle

[1] Encuei, « Assessour e Sendi » representan « Auvergno, Catalougno-Roussihoun, Gascougno-Biarn, Lengadò, Guiano-Perigord, Limousin, Prouvènço »

 

 

Billet 4
Cultura occitana

Ansin, coma o disiáu lo còp passat, es de la realitat d’una lenga que se justifica l’occitanisme : lenga una, dins sei varietats dialectalas. Mai, de ne’n demorar sus la lenga, seriá pas completa la definicion, que se parla de lònga de « lenga e cultura occitana ». Lenga, òc, mai Cultura ?
L’identitat lingüistica es estada lòngtemps una identitat recebuda, un eiretage : lenga dau breç. Identitat que tirassava pas gaire de consciéncia : « Occitans sensa o saber »… E de còps que i a, es estada ren qu’una identitat subida per « pesantor sociologica », coma dison lei braves sociolingüistas, una identitat sensa fiertat : lo monde vergonhós que voliá plus parlar lo « patoàs » de sei gents…
A l’ora d’ara, me sembla, l’acte premier de la cultura occitana en devenir es d’assumir aquesta identitat ; es l’acte pedagogic, que complisson tant e tant de remirables ensenhaires de la lenga, e mai que mai en Provença : transmetre la lenga, popularizar la lenga, promòure una lenga viva... Lenga una, o tòrni dire, dins sei varietats dialectalas.
Pasmens, de parlar provençau, lengadocian o gascon, per exemple, ne’n podem demorar que (e ja es pas ren !) a la cultura de son encontrada : ansin per un Provençau tot çò que s’es nosat de païsatges, de contacts, de cosina, d’emocions, de remembrança, d’istòria, de tablèus, de literatura e de cançons que fan Provença.
Mai cultura occitana ? Seriá ben mesconéisser la varietat d’identitats culturalas ansin enrasigadas de Bordèus à Niça, e de Lemòtges a Pau, que de parlar tot d’una de cultura occitana donada e comuna...
A l’ora d’ara, se una cultura comuna unifica tot’aquestei regions, es ben la cultura francesa, e, per lo jovent, mai que mai una cultura internacionala duberta. Adonc, dins aquestei condicions, parlar de cultura occitana seriá que parpela d’agaça ?
Dins aquestei condicions, au contrari, podem pensar justament que l’acte segond de la cultura occitana en devenir, acte practic e non pas proclamacion vueja, es d’assegurar un liame reau, solide, e non artificiau, entre tot çò qu’es estat creat despuei lei trobadors, tot çò que s’amadura d’en pertot sus l’espaci occitan : cançons, literatura, teatre, cinemà, paraula duberta, enrasigaga e nomada...
Mai, me diretz, parlatz donc d’una cultura nacionala ? Culture d’una nacion sensa estat ? Problèma dei gròs. Li tornarem.

Renat Merle

 

 Billet 5

 Una lenga, e donc una nacion ? Per lo francés, sabèm que non : « Francòfonia » vòu pas dire « Nacion francesa »…
Mai per l’occitan ? Nacion vencuda, mai pasmens nacion ?… Vièlha question que corre despuei lo sègle XIX e la crida exaltada de Mistral en 1866 per reviudar « La Coumtesso », e soun Calendau de 1867… Ambé sus lo còp la respònsa dau republican (e poèta provençau) Eugèni Garcin, « Les Français du Nord et du Midi » (1868) : « adonc, criminaus, volètz faire petar la preciosa unitat francesa ? »
Argument qu’ai tròp sovent ausit tre mon entrada en occitanisme, en cò d’aquelei que pensan que i a pas una lenga d’Òc, mai de lengas d’Oc esparpalhadas dins l’encastre de la diversitat lingüistica francesas… Of ! l’unitat de França èra ansin sauvada…
Sauvada ? Pas tant qu’aquò, que d’unei vos diran : « estent que i a una lenga provençala, meritarián d’aver sa nacion, lei Provençaus… »
Quant a ieu, conoissi ren qu’una nacion en Provença, l’estimada « nacioun gardiano »…
Mai siguem seriós. Cadun a lo drech de se dire nacionalista occitan, e degun saup çò que nos porgirà l’avenidor. Mai una causa es evidenta a l’ora d’ara : d’un biais ò d’un autre, lei Francés « dau Miejorn » se senton francés, e son problèma es pas de rompre l’unitat francesa ambé l’indépendéncia occitana
Empacha pasmens qu’es aquesta unitat francesa que faguèt passar dins la consciéncia cultivada, e de còps que i a dins la consciéncia populària, lo sentit d’una unita de la lenga d’Òc, qu’èra una evidéncia par la grand part dei lingüistas.
M’expliqui.  Es justament perqué lei rei de França an conquistat, o crompat, o reçauput quasi tot çò qu’es encuei lo territòri de la lenga d’Òc que podèm parlar de lenga d’Òc. Au sègle XIX, lei liames entre « provinces », la creacion dau Felibrige an permes non solament lo retorn de l’intercompreension  e de l’escambi, romputs despuèi la fin dei Trobadors, mai an portat d’esfòrçs per de nòrmas comunas a totei lei dialectes d’òc (de França). Ansin lo gascon, « lengatge estranh », es recebut comme occitan per leis occitanistas. Siguesse lo gascon demorat a despart, dins un estat anglés, bensai que seriá pas classat encuei coma occitan. Pensatz au catalan, considerat coma parlar d’òc a l’atge mejan, e encara per lei premiers Felibres, mai que se definiguèt coma lenga desseparada de l’occitan dins sa resisténcia a l’Estat espanhòu. D’alhors, lo cas catalan es fòrça significatiu. Ne’n parlarem lo còp venent.

Renat Merle

 

billet 6

En 1934, a Barcelona, una crida dei pus importants intellectuaus catalanistas signèt lo fracás de tot’aquelei, occitans ò catalans, que despuei lo rescòntre Mistral - Balaguer, e la « Coupo santo » de 1867, servavon lo pantais d’una lenga d’Òc una dins sa diversitat, e d’una patria comuna, d’Elx a Lemòtges, de Barcelona a Bordèus.
« L’idèia granda », coma disiá Robert Lafònt. « La il.lusió occitana », coma ditz lo títol dau bel estudi d’August Rafanell : « il.lusió », au doble sens catalan d’illusion e d’estrambòrd.
Mai diguèron en 1934 lei catalanistas : « lo catalan es pas d’occitan. La lenga catalana, de tota eternitat, es une lenga a despart ».
Exemple clar de l’intervencion d’una logica politica dins lo prat batalhier de la lingüistica, tant coma dins leis efusions felibrencas ò alibertinas dau temps.
D’intervencions ensin, l’istòria ne’n porgís de lònga. Rapelem-si, i a pas gaire, la separacion dramatica dau « serbò-croate », lenga comuna pasmens dei fraires enemics.
Mai se tractava pas d’enemics en 1934, e lei catalanistas gardavan son amistat per leis occitanistas. Se tractava de realisme politic.
Lei catalanistas avián ganhat una victòria istorica au lendeman de la proclamacion de la Republica (1931), ambé l’estatut d’autonomia politica de la « Generalitat de Catalunya », statut amenaçat a Madrid non solament per la drecha, mais per una part de la senèstra, totei doas centralistas espanhòla. Per lei catalanistas, ja acusats de separatisme, èra pas question de laissar crèire que pantaissavan d’un estat novèu, d’escambarlons sus la frontiera…
Maugrat aquò, « gardavan son amistat ais occitanistas », disiáu… Mai fau dire tanben que lei catalanistas podián pas gaire prendre au seriós la proclamacion d’una Occitania non conflictuala, d’un pòple d’Occitans frairejant dins sa lenga : « siam tots d’amics, siam tots de fraires… », e mendicant l’aumòrna dau poder centrau...
Èron pagats per saber, lei catalanistas, que, en delà d’una accion culturala dei grandas (inspirairitz d’Alibert), l’enrasigament de la lenga èra la resulta d’un doble conflicte politic : conflicte sociau e politic entre Catalans, conflicte nacionau catalan còntra l’Estat centrau. La lenga èra lo ciment d’una nacion que degun ne’n negava la conflictualitat intèrna.
De tot biais, lo combat per la lenga se podiá pas desseparar dau combat politic. Un combat que felibres e occitanistas volián pas, ò podián pas menar.

Renat Merle

 

[1] August Rafanell, La il.lusió occitana, Barcelona, Quaderns Crema, 2006.

 

 

affiche _parla_

billet 7

Lo reviure occitanista deis annadas 1970 s’acompanhèt d’una florison d’afichas, que la mediatèca d’Albi ne’n fa mòstra aquest estiu, afichas de lucha que donèron a l’occitan visibilitat publica : « Gardarèm lo Larzac !»…
Dins aquela tiera, me pivela la crida per desliurar la paraula emmorralhada :
« ÒME D’ÒC, AS DREIT A LA PARAULA. PARLA ! »
« Mai que vòs que te digui », respondiá l’òme d’Òc… quora respondiá pas en francés. Sospresa e prudéncia de locutors d’une lenga de « l’entre se ».
Donc, gròssa decepcion militanta.
Pasmens, per fòrça joines (ne’n sigueri), l’eslogan enjonhava de retrobar la lenga dei grands, de legir, d’escriure, de cantar, de jogar dins aquela lenga.
Quaranta ans après, lei rengs dei « locutors naturaus » se son esclargits, ailàs. Mai la realitat militanta, d’en premier pedagogica, a sensibilizat pron de gents qu’an passat de « je le comprends très bien mais je ne le parle pas » a « ai enveja de o parlar ».
De segur, aquí siam luenh d’une lenga de protesta. Dins una França d’aparéncia prospèra, mai rosigada per la precaritat, gròssa d’una crisi sociala e morala, pòt semblar replegament fòra temps aquest plaser de lenga retrobada.
Au contrari, per emplegar lei grands mòts, seriá benlèu refús dau condicionament individualista, aspiracion au « mièlhs viure ensems ». I a que de veire lo plaser qu’an d’inconeguts quora realizan que parlan aquesta lenga. Quand seriá que per escambiar de banalitats.
Mai coma faire per descurbir cu parla, o a enveja de parlar ? Faudriá una ensenha ? Li tornarem.