Unknown

René Merle - Utilisacion pedagogica dei Noms dei luecs : Toponimia - Accentuacion

 

Cronicas - Mesclum La Marseillaise 1993

 

NOMS DEI LUECS - 1 - (4-11-93)

Ensenhaire d’istòria - geografia ... e tanben d’occitan, me permeti de prepausar ai legeires de Mesclum un pichon rebat d’experiéncia. Per sensibilisar lo monde a l’occitan, aprendre la lenga dins leis escòlas, lei cors per adultas, ajudan fòrça lei noms dei luècs (la toponimia). Parli pas aicí dei noms de vilatges o de vilas que son origina es sovent fòrça anciana, son evolucion complicada : s’escriu un fube de bestiesas sus l’etimòlogia e lo sens d’aquelei noms, e de tot biais pòdon gaire servir per nòstra tòca de sensibilisacion. Parli de qué coma li digueron leis ancians, a çò que vesián, quand aicí si parlava qu’occitan. La grand part dei noms dei luecs an gardat l’occitan o un occitan a pena francisat. Veirem un pauc lei còps que venon çò que podem faire ambe tot aquò. De seguir ...

Renat MERLE

NOMS DEI LUECS - 2 (11-11-93)

Leis ancians, pas complicats, donèron au païsatge que vesián de noms simples. Amusatz-vos ambe leis escolans o lei collègas a lei classar. Per exemple (doni aquò sensa traduccion, farà cercar) : - formas : lo bauç, la bauma, lo calanc, la còla, la lèca, mont redon, lo morre, lo puget, roca traucada, val cròs ... - “micrò-climat” (exposicion, preséncia o abséncia de l’aiga ...) e sòu : l’adrech, lo caume, la crau, fònt freja, la fos, la lòna, lo lauron, lei molièras, lei paluns, lo riu, lei robinas, la sòrga, l’ubac, val bòna, val escura, lo vallat ... - matèria e color : baus rotge, cap negre, la codoliera, font blanca, verdon... - vegetacion : lo baguier, l’euse, la figuiera, la roviera, la selve, lo suve, lo sambuc, la verna... - impression bòna o marrida : l’amirador (amiradou), còsta bèla, l’infernet, lo trauc dei mascas... - utilisacion, activitats : la beguda, fabrègas, lo jaç, leis essarts, la madraga, leis òrts, lo parador (paradou)... De que remplir de paginas. Una utilisacion estatica (e estatistica) ansin fa comprendre son endrech. E, se regardatz d’autrei endrechs, d’autrei cartas, rescontratz l’unitat de nòstra lenga, de la montanha a la mar, de levant a ponent.Seriá bessai una tòca per lei amics de Mesclum d’alestir un pichòt guide d’aquelei mòts-claus.

Renat MERLE

NOMS DEI LUECS - 3 (18-11-93)

Avèm vist l’utilisacion descriptiva que podem faire dei noms de nòstre endrech. Dona un sentit nòu e positiu de possedir lo païsatge, lo sieu ... Es interessant tanben de faire ambé leis escolans e lei collègas una "topologia" mai dinamica que descriptiva. Per exèmple : - De que si fabrega ara dins d’endrechs que li dison "Fabrègas" o “Lo Parador" (paradou) = moulin à foulons) ? Si bèu totjorn a “La Beguda" ? Son encara bònas lei "Ferrages" (terras ricas e bassas) dau vilatge ? - Coma vai que en riba de mar i a d’endrechs que li dison "Lei Lònas" e que son plens d’ostaus ? Perque lei "Plajas" son a 3 kms de la mar ? Ont’es l’aiga dei "Paluns" ? Coma vai que d’endrechs que li dison "La Crau" son plus secs ? I a encara d’aiga ais "Aigaladas", de codols a "La Codoliera", de sanhas a "La Sanha" ? Ansin, dins un monde onte lo païsatge ancian es estat de còps que i a d’a fons transformat, o prefondat, podetz chifrar sus lei cambiaments, bòns e marrits, e bessai chifrar a l’avenir. Autre biais de possedir lo païsatge, en responsabilitat.

Renat MERLE

NOMS DEI LUECS - 4 (2-12-93)

Avèm vist qu’ambé lei noms vièlhs podèm legir de còps que i a l’evolucion, bòna o marrida, de nòstre païsatge umanisat. D’aquí podem passar ambe leis escolans (e meme leis escolans adultas ! ) a una utilisacion creatritz de la "toponimia", qu’ajudarà a tornar faire de l’occitan una lenga viva. Coma nomar lo nòu ? Quand leis gens sonan (en francés) "la banane", "la carte postale", etc. de barras grandassas d’H.L.M, fan de "toponimia" selvatge ! Tanben, ambé una poncha d’esnobisme californian, quand de joves sònan "brutal beach" una plaja que bolega sei "planches". Perque si botariá pas l’occitan dins aquesta creacion viva ? E vos juri d’una que, s’es pas fach d’un biais artificial e directiu, aquò donariá de causas que marcarián ...

Renat MERLE

NOMS DEI LUECS - 5 (9-12-93)

Francisation

L’estudi dei noms de luecs farà mielhs comprendre coma lei cartografas francés an ignorat o mespresat l’occitan.   De segur rescontraretz un pauc de’n pertot de noms que lei cartografes francés an prefondats, perque se son meme pas donat la pena de comprendre. I a d’exemples famós. "Le Pas des Lanciers", pròchi Marselha, es "Lo Pas de l’enciá" (encisa > enciá, que si prononça : pa dé lancié), valènt-a-dire "le défilé, la tranchée dans un col". "Le Baou de quatre heures", pròchi Tolon, es "Lo Bau dei 4 auras" ("des quatre vents"). Etc. Lo pus beu, que me ramentava l’autre còp l’amíc Barsotti, es aqueu : "Sabipas", que de segur sigèt respondu au cartograf quand demandèt lo nom de l’endrec.   Mai veirem lo còp que vèn que l’efèct mai pervèrs de la francisacion s’atròba quand lo nom occitan, sembla qu’es estat respectat !

Renat MERLE

NOMS DEI LUECS - 6 (16-12-93)

Accentuacion

Paradòxe : quand an gardat lei cartografes francés un nom occitan, aqueste nom es traït perque, dins un sistèma de lectura francesa, es accentuat a la francesa. Ansin, en cò mieu, s’escriu totjorn : "Mar Vivo", "Fabregas", "Sanari", mai si pronónçian ambé l’accent sur lo vo, lo gas, lo ri. Çò que vòu plus ren dire en occitan. Dins lei regions de lenga francòprovençala coma la Savòia, onte un fum d’endrechs an gardat son nom originau, son en trin de se demandar se fau pas escriure a la francesa per gardar l’accent normau. Es clar que s’escrivètz "La Cluse”, tot lo monde quicharà sus lo Clu, coma o fau faire en francòprovençau. S’escrivetz "La Clusa", la grand part dei gens quicharan sus lo sa. Avètz remarcat que de gens qu’an gardat un bòn accent miegjornau, e de còps que i a parlan l’occitan, quicharàn a la francesa sus lei mòts occitans mesclats au francés. Quand de còps ai entendut : "j’ai vu le théâtre de la Carriera" (accent sur ra), "J’ai entendu Miquela" (accent sus la). Sembla que seriá bòn, quand tornatz donar a d’endrechs son nom occitan, de totjorn marcar tanben la prononciacion, en remplaçant lo o o lo a finau per lo e dau français. Ansin i aurà pas d’enganas, e gardarem la tonica de nòstra lenga.

Renat MERLE